(ĐSPL) - Hãy cùng PV báo ĐS&PL điểm qua các sự kiện nổi bật trong năm 2015 và dự báo tình hình thế giới năm 2016 qua bài phỏng vấn Thiếu tướng Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng viện Chiến lược, bộ Công an.
Nếu cần tìm một tông màu chủ đạo cho năm 2015 thì có lẽ, đó là một tông màu trầm. Đã có nhiều câu chuyện bi thương, đau buồn, kéo theo là những cuộc chiến dai dẳng, nổi bật nhất là cuộc chiến của các nước trên thế giới chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS.
2015 đi qua, mang theo nó nhiều câu hỏi chưa có lời giải đáp. Đó cũng chính là lý do vì sao chúng ta có quyền đặt niềm tin vào năm 2016, một năm tươi sáng và đầy hy vọng.
Hãy cùng PV báo ĐS&PL điểm qua các sự kiện nổi bật trong năm 2015 và dự báo tình hình thế giới năm 2016 qua bài phỏng vấn Thiếu tướng Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng viện Chiến lược, bộ Công an.
|
Thiếu tướng Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng viện Chiến lược, bộ Công an.
|
Kinh tế 2016 sẽ khởi sắc
Ông đánh giá về tình hình thế giới năm 2015 vừa qua như thế nào?
Suy cho cùng mọi chuyện bắt nguồn từ kinh tế. Nếu kinh tế thế giới phát triển khá và ổn định thì những vấn đề còn lại sẽ có diễn biến khác. Nếu kinh tế rơi vào khủng hoảng sâu thì chắc chắn ảnh hưởng đến vấn đề chính trị và an ninh. Bức tranh kinh tế thế giới năm nay chỉ có hai điểm sáng là Mỹ và Ấn Độ, sau đó là Anh và Đức. Hầu như phần còn lại của thế giới rơi vào khó khăn, cho nên nền kinh tế thế giới nhìn chung không có đột biến sâu và cũng không mấy sáng sủa.
Điểm nhấn trong lĩnh vực kinh tế năm qua là gì, thưa ông?
Trên lĩnh vực kinh tế trong năm 2015, nổi lên có 3 sự kiện quan trọng. Thứ nhất là việc 12 nước trong vòng cung châu Á Thái Bình Dương đạt được Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP vào ngày 5/10. Sự kiện thứ hai là ngày 30/11, quỹ Tiền tệ Quốc tế quyết định cho đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc vào giỏ tiền tệ dự trữ quốc tế, sự kiện này chuyển nền kinh tế của Trung Quốc sang một giai đoạn mới, đây cũng là mục đích Trung Quốc theo đuổi 40 năm nay. Sự kiện thứ ba là việc cục Dự trữ Liên bang Mỹ FED nâng lãi suất lên 0,25% sau 9 năm lãi suất gần như bằng 0. Ba sự kiện này có tác động trên toàn cầu, trong đó có nền kinh tế Việt Nam kể từ năm 2016.
|
TPP là sự kiện nổi bật về mặt kinh tế trong năm 2015.
|
Ông đánh giá sự kiện kinh tế nào quan trọng nhất?
TPP là sự kiện nổi bật nhất về mặt kinh tế trong năm 2015. Toàn bộ Hiệp định này nói về kinh tế nhưng ẩn sau đó là vấn đề chính trị và an ninh. Sau 14 năm Mỹ sa lầy vào cuộc chiến chống khủng bố ở Afganistan, Iraq và các nơi khác như Syria, Lybia... Trung Quốc đã vượt lên, thách thức vai trò của Mỹ về kinh tế, chính trị và an ninh trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Vì thế, việc ký TPP là động thái Mỹ kéo 11 nước ở khu vực này (Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam) gắn bó với Mỹ sâu hơn về kinh tế để giảm bớt chi phối và ảnh hưởng của Trung Quốc.
Ông có dự đoán gì cho nền kinh tế thế giới trong năm 2016?
Trong năm 2016, nền kinh tế thế giới chịu tác động bởi 3 sự kiện kinh tế nổi bật trong năm 2015. Theo dự đoán của tôi, kinh tế năm tới không có gì đặc biệt, các mảng khu vực phát triển và trì trệ loang lổ xen kẽ nhau, không có điểm sáng nào đặc biệt và cũng không rơi xuống vòng suy thoái. Tôi nhận định nền kinh tế thế giới năm 2016 sẽ khởi sắc hơn năm 2015.
IS trong năm 2016 sẽ bị đánh quỵ?
Ông nhận định về tình hình chính trị - an ninh thế giới năm 2016 sẽ phát triển theo xu hướng nào?
Chính trị - an ninh thế giới ngổn ngang hàng trăm sự kiện, nếu không có phương pháp tiếp cận đúng thì không lần mò ra những đường nét cơ bản mà sẽ sa vào những sự việc cụ thể, vụn vặt. Bức tranh chính trị, an ninh thế giới là kết quả của ba mối quan hệ lớn trên hành tinh là quan hệ Mỹ - Nga, quan hệ Mỹ - Trung và một phần nữa là quan hệ Trung – Nga. Nói cách khác, bức tranh chính trị và an ninh trên thế giới phát triển theo chiều hướng nào, căng thẳng hay hòa dịu, chủ yếu phụ thuộc vào ba nước lớn và quan hệ giữa các nước này với nhau. Thực tiễn chứng minh rằng, ở cánh châu Âu – Đại Tây Dương chủ yếu là quan hệ Nga – Mỹ. Ở cánh châu Á – Thái Bình Dương, chủ yếu là quan hệ Mỹ - Trung.
|
| Quan hệ Nga – Mỹ năm 2015 có dấu hiệu tích cực. |
Ông từng đánh giá quan hệ Nga – Mỹ xuống đến đáy trong năm 2014, vậy trong năm 2015, theo nhận định của ông, tình hình có khả quan hơn không?
Quan hệ Nga – Mỹ năm 2015 đã hòa dịu hơn năm 2014. Điều này được chứng minh qua hai sự kiện. Đầu tiên là thỏa thuận Minsk-2, ngày 12/2/2015, tạo bước ngoặt cho cuộc khủng hoảng Ukraine. Bản chất khủng hoảng ở Ukraine là khủng hoảng quan hệ Nga –Mỹ. Thỏa thuận Minsk-2 khiến cho khủng hoảng dừng lại, không tiến sâu hơn. Điểm thứ hai cho thấy quan hệ Nga – Mỹ thuận lợi hơn là việc Mỹ buộc lòng phải bắt tay hợp tác với Nga trong cuộc chiến chống IS, sau một thời gian dài ông Obama từ chối tiếp chuyện Tổng thống Putin.
Có thể nói quyết định tham gia không kích tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS của Tổng thống Putin là một bước đi lật ngược thế cờ không, thưa ông?
Nói đến chính trị an ninh năm 2015 mà không nói đến bước đột phá của ông Putin bằng việc không kích IS tại Syria vào ngày 30/9 thì thật vô nghĩa. Nếu cần phải chọn điểm nổi bật nhất trong chính trị an ninh thế giới năm 2015 thì đó chính là quyết định tham chiến, tiêu diệt IS tại Syria của ông Putin. Chính việc ông Putin quyết định tấn công IS tại Syria đã thay đổi toàn bộ cục diện cuộc chơi ở Syria. Đây là một bước đột phá tháo vòng vây cấm vận của Mỹ, chính hành động này buộc ông Obama phải nói chuyện với ông Putin sau 15 tháng từ chối tiếp chuyện. Quan hệ Nga – Mỹ ấm lên đem đến kết quả rõ ràng. Đó là việc Liên Hợp Quốc giữa tháng 12/2015 ra Nghị quyết xây dựng lộ trình giải quyết vấn đề Syria. Tôi cho rằng, ở cánh châu Âu – Đại Tây Dương năm 2016, tình hình phát triển theo xu hướng tích cực thông qua hai nhân vật chính là Nga và Mỹ. Tất nhiên giữa họ còn có vực thẳm thiếu lòng tin nhưng so với 2014, năm 2015 khá hơn hẳn, có dấu hiệu tích cực.
Vậy theo ông, IS có thể bị tiêu diệt trong năm 2016 không?
Hiện nay đang có hai liên minh hùng mạnh trong cuộc chiến chống IS, liên minh do Mỹ dẫn đầu, hình thành từ tháng 8/2014 gồm 65 quốc gia và hợp tác giữa Nga và Iran. Cùng với đó, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc tháng 12/2015 đã ra Nghị quyết kêu gọi tất cả các nước trên thế giới hợp tác với nhau để tiêu diệt IS. Dưới sức mạnh như vậy, khả năng cao IS trong năm 2016 sẽ bị đánh quỵ. Dưới hai làn đạn Mỹ và Nga, IS sẽ bị co cụm lại trong một không gian hẹp hơn. Tổ chức này chưa bị tiêu diệt trong năm 2016 nhưng chắc chắn phải lùi vào thế bị động, phòng thủ, không thể “tác oai tác quái” như năm 2014-2015 vừa rồi. Khi IS co cụm trong một không gian hẹp thì cộng đồng quốc tế có thể giải quyết vấn đề chính trị ở Syria và từng bước đẩy lùi IS. Tuy nhiên, trong năm 2016, tôi có một dự báo hơi buồn là có thể châu Âu và Nga phải chịu tổn thất lớn vì IS sẽ tập trung vào khủng bố tại đây. IS bị dồn tại khu vực đầu não ở Iraq và Syria nên có khả năng chúng sẽ đưa quân ra ngoài để trả thù.
|
| Một cuộc không kích của liên quân vào cơ sở của IS. |
Căng thẳng Trung - Mỹ
Tình hình an ninh – chính trị ở cánh châu Á – Thái Bình Dương thì sao, thưa ông?
Ở cánh châu Á – Thái Bình Dương, xem ra quan hệ Mỹ - Trung có vẻ căng hơn năm 2014. Có hai sự kiện giúp ta đưa ra nhận định đó. Sự kiện thứ nhất là chuyến thăm ông Obama của ông Tập Cận Bình từ ngày 22-25/9/2015. Ông Tập Cận Bình đi Mỹ trong bối cảnh quan hệ Trung – Mỹ không những không suôn sẻ mà còn căng thẳng trên 3 vấn đề. Một là giới chính trị Mỹ, đặc biệt là Thượng viện và Hạ viện do Đảng Cộng hòa chi phối cũng như dư luận Mỹ phản đối gay gắt chuyện Nhà nước Trung Quốc chống lưng cho tin tặc tấn công mạng, ăn cắp những bí mật về quân sự, những bí mật của các tập đoàn kinh tế Mỹ và dữ liệu cá nhân của hơn 12 triệu người Mỹ. Vấn đề thứ hai, Thượng viện, Hạ viện và bộ phận lớn dân chúng Mỹ phản đối những hành động ngang ngược, bất chấp luật pháp quốc tế của Trung Quốc ở Biển Đông. Vấn đề thứ ba, Trung Quốc liên tục hạ giá Nhân dân tệ để đẩy mạnh xuất khẩu, dư luận Mỹ cho rằng, đó là chiêu cạnh tranh không lành mạnh.
Mục đích của ông Tập trong chuyến đi Mỹ là hòa giải mối nghi ngờ giữa Mỹ và Trung Quốc nhưng chuyến đi không đem lại kết quả như mong đợi. Trong bản dự thảo tuyên bố Mỹ - Trung, phía Trung Quốc muốn thiết lập với Mỹ mối quan hệ đối tác “nước lớn kiểu mới” với 3 trụ cột: Không đối đầu, không can thiệp công việc nội bộ của nhau và hợp tác cùng thắng. Nhưng, ông Obama đã từ chối, không đưa cái gọi là “quan hệ đối tác nước lớn kiểu mới” vào tuyên bố chung. Tôi cho rằng, đây là thất bại cay đắng của Trung Quốc. Ông Obama vẫn phản đối Trung Quốc trong việc cải tạo các bãi đá chìm ở Trường Sa của Việt Nam và xây dựng căn cứ quân sự, làm thay đổi hiện trạng, vi phạm luật pháp quốc tế. Đó là sự kiện thứ nhất phản ánh quan hệ căng thẳng Trung – Mỹ.
Còn sự kiện thứ hai thưa ông?
Sự kiện thứ hai là việc Mỹ tuần tra trên Biển Đông. Ngày 26/10/2015, tàu khu trục USS Lassen của Mỹ, mang tên lửa dẫn đường, có máy bay hộ tống đi vào vùng 12 hải lý quanh 2 đảo Trung Quốc xây trái phép ở Trường Sa của Việt Nam là đảo Subi và đảo Vành Khăn. Chỉ một tàu khu trục của Mỹ vào khu vực 12 hải lý này nhưng có ý nghĩa cực kỳ lớn. Chính hành động này đã chặn đứng âm mưu và tham vọng của Trung Quốc muốn viết lại luật pháp quốc tế về mặt chủ quyền lãnh thổ, những quy định chủ quyền, quyền chủ quyền của các nước trong khu vực. Đây là hành động quyết đoán nhất của chính quyền Tổng thống Obama đối với Trung Quốc.
Như vậy, trong năm 2015, quan hệ cánh châu Á – Thái Bình Dương phát triển theo hướng căng thẳng. Những căng thẳng này đều xuất phát từ những hành động bất chấp luật pháp quốc tế của Trung Quốc, xâm phạm chủ quyền các quốc gia tại khu vực này, trong đó có Việt Nam. Những hành động sai trái, hiếu chiến, hung hăng của Trung Quốc xâm phạm chủ quyền các nước trong khu vực ASEAN là vi phạm, chà đạp luật pháp quốc tế.
|
| Tàu khu trục tên lửa USS Lassen của Mỹ. (Ảnh: EPA) |
Thách thức và cơ hội nào cho Việt Nam?
Ngoài mối quan hệ giữa những nước lớn, thế giới trong năm 2015 còn ghi nhận những điểm sáng nào khác không, thưa ông?
Một trong những điểm sáng về chính trị, an ninh thế giới là việc Mỹ và Cuba bình thường hóa quan hệ vào tháng 7/2015. Đây là cú ghi điểm cho Tổng thống Obama bởi qua 9 đời Tổng thống, thì chỉ có ông Obama mới làm được. Điểm sáng thứ hai là thỏa thuận P5+1 với Iran, thỏa thuận này mở ra thời kỳ mới trong hợp tác giữa Iran và phương Tây.
Tại châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt trên Biển Đông cũng có một sự kiện quan trọng, ngày 29/10/2015, Tòa thường trực Trọng tài quốc tế La Hay đã ra phán quyết với 3 nội dung: Tòa thường trực Trọng tài tuyên bố với thế giới rằng, Tòa hoàn toàn có quyền hạn thụ lý vụ án Philippines kiện Trung Quốc. Trung Quốc có tham gia vào vụ án hay không cũng không ảnh hưởng đến phán quyết của Tòa và Tòa tiếp tục thụ lý vụ án thông qua trình tự pháp lý quốc tế. Hồ sơ Philippines kiện Trung Quốc chủ yếu yêu cầu Tòa đưa ra phán quyết yêu sách “đường 9 đoạn” của Trung Quốc là không phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 và không phù hợp với hệ thống luật pháp hiện đại liên quan đến vấn đề biển đảo. Phán quyết này của Tòa La Hay đặt Trung Quốc vào thế khó khăn. Nếu tiếp tục chống phán quyết của Tòa thì Trung Quốc bị cô lập và chứng tỏ Trung Quốc là quốc gia thiếu trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế và càng chứng tỏ họ đi ngược lại tuyên bố phát triển hòa bình. Chính vì thế, tôi cho rằng quyết định của Tòa như một quả bom tấn nổ giữa Trung Nam Hải (cơ quan quyền lực tối cao Trung Quốc – PV).
Ông dự báo thế nào về tình hình Việt Nam trong năm 2016?
Việt Nam trong năm 2016 sẽ đứng trước những thách thức lớn hơn năm 2015 trên cả hai lĩnh vực kinh tế và chính trị - an ninh. Việc Việt Nam gia nhập TPP hay chuyện Nhân dân tệ vào giỏ tiền tệ quốc tế và FED tăng lãi suất đều có những tác động lên nền kinh tế nước nhà trong năm 2016. Về chính trị, an ninh, bảo vệ chủ quyền Biển Đông còn nhiều thách thức. Nhưng, tôi tin rằng, không khí của Đại hội Đảng sẽ truyền cảm hứng và sức mạnh cho cả dân tộc. Tôi tin rằng, sau Đại hội XII, Đảng ta có quyết tâm lớn hơn và sẽ có những bước phát triển tích cực đưa Việt Nam vượt qua thách thức và phát triển nhanh hơn.
Xin chân thành cảm ơn ông!
Thanh Xuân
Phóng to
